Wraz z rozwojem mediów elektronicznych oraz wzrostem ich popularności obserwujemy wśród dzieci i młodzieży wrastającą skalę tzw. cyberprzemocy, czyli przemocy z użyciem Internetu oraz telefonów komórkowych. Z badań przeprowadzonych w Polsce w 2007 roku wynika, że różnych form przemocy w Sieci doświadcza ponad połowa młodych internautów. Wysoką skalę i wagę problemu potwierdzają też coraz częstsze doniesienia medialne o tego typu zdarzeniach. Dzieci często podejmują działania określane mianem cyberprzemocy nie mając świadomości możliwych konsekwencji. Tymczasem specyfika mediów elektronicznych sprawia, że intensywność i zasięg doznawanej przez ofiary krzywdy przekracza czasami ich możliwości poradzenia sobie z taką, nawet pozornie błahą, sytuacją i może prowadzić to prawdziwej tragedii. Zapobieganie cyberprzemocy wymaga uświadomienia najmłodszym, na czym polega ten problem i jakie może mieć konsekwencje zarówno dla ofiary jak i sprawcy. Dzieci muszą też wiedzieć jak się zachować w sytuacji doświadczania przemocy w Sieci, gdzie szukać pomocy.

Czym jest cyberprzemoc?

Cyberprzemoc (ang. cyberbullying) zdefiniować można najkrócej jako przemoc z użyciem technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Najczęściej terminu tego używa się w odniesieniu przemocy rówieśniczej z użyciem telefonów komórkowych lub Internetu.

Podstawowe formy cyberprzemocy to:

• nękanie, straszenie, szantażowanie z użyciem Sieci,
• rejestrowanie niechcianych zdjęć i filmów,
• publikowanie w Internecie lub rozsyłanie przy użyciu telefonu komórkowego ośmieszających, kompromitujących informacji, zdjęć,
• podszywanie się w Sieci pod rówieśników.

Do działań określanych mianem cyberprzemocy wykorzystywane są m.in: poczta elektroniczna, czaty, komunikatory, strony internetowe, blogi, serwisy społecznościowe, grupy dyskusyjne, telefony komórkowe, serwisy SMS i MMS.
Wraz z intensywnym rozwojem Internetu i telefonii komórkowej cyberprzemoc jest coraz bardziej powszechna wśród dzieci i młodzieży. Cyberprzemoc a "tradycyjna" przemoc rówieśnicza Cyberprzemoc, w odróżnieniu od "tradycyjnej" przemocy (ang bullying), charakteryzuje wysoki poziom anonimowości sprawcy. Ponadto na znaczeniu traci klasycznie rozumiana "siła", mierzona cechami fizycznymi czy społecznymi, a atutem sprawcy staje się umiejętność wykorzystywania możliwości, jakie dają nowe technologie informacyjne i komunikacyjne. Charakterystyczna dla cyberbullingu szybkość rozpowszechniania materiałów kierowanych przeciwko ofierze oraz ich powszechna dostępność w Sieci sprawiają, że jest to zjawisko szczególnie niebezpieczne. Kompromitujące zdjęcia, filmy czy informacje potrafią zrobić w Internecie bardzo szybką "karierę" a ich usunięcie jest często praktycznie nie możliwe. Istotną cechą cyberprzemocy jest również szeroki repertuar form krzywdzenia, poszerzający się z dnia na dzień wraz z rozwojem oferty serwisów internetowych i telefonii komórkowej. Ponadto zjawisko to jest mniej kontrolowane przez rodziców, czy nauczycieli niż "klasyczna" przemoc rówieśnicza gdyż działania sprawcy są trudniejsze do zaobserwowania. Przeszkodą w przeciwdziałaniu cyberprzemocy przez dorosłych jest słaba znajomość specyfiki mediów elektronicznych oraz bagatelizowanie problemu.

Skala problemu - badania

W styczniu 2007 roku w ramach kampanii "Dziecko w Sieci" przeprowadzone zostały pierwsze w Polsce badania poświęcone problemowi cyberbullyingu. Miały one na celu ustalenie skali i specyfiki problemu wśród dzieci i młodzieży w Polsce.
Badani - 891 internautów w wieku 12 - 17 lat - byli pytani o doświadczanie następujących sytuacji:

• Przemoc werbalna w Sieci (wulgarne wyzywanie, poniżanie, ośmieszanie, straszenie, szantaż)
• Rejestrowanie filmów i zdjęć wbrew woli dziecka
• Publikowanie w Sieci filmów, zdjęć i informacji ośmieszających dziecko
• Podszywanie się w Sieci pod dziecko

Młodzi internauci byli również pytani o ich odczucia i reakcję w danej sytuacji oraz o określenie sprawcy zdarzenia.

Najważniejsze ustalenia badawcze:

• Co drugi młody internauta (52%) miał do czynienia z przemocą werbalną w Internecie lub poprzez telefon komórkowy.
• 47% dzieci doświadczyło wulgarnego wyzywania; 21%, poniżania, ośmieszania i upokarzania; 16% straszenia i szantażowana.
• 29% zgłasza, że ktoś w Sieci podawał się za nie wbrew ich woli.
• Ponad połowa (57%) internautów w wieku 12-17 była przynajmniej raz obiektem zdjęć lub filmów wykonanych wbrew ich woli.
• 14% dzieci zgłasza przypadki rozpowszechniania za pośrednictwem Internetu lub GSM kompromitujących je materiałów.
• Akty cyberprzemocy często powodują u ofiar irytację, lęk i zawstydzenie.
• Dzieci za zwyczaj nie informują nikogo o doświadczanej przemocy.

Pełny raport z badań: www.dzieckowsieci.pl

W lutym 2007 roku w ramach programu Safer Internet" w Polsce uruchomiony został projekt Helpline.org.pl, którego celem jest pomoc dzieciom w sytuacjach zagrożenia w Internecie oraz podczas korzystania z telefonów komórkowych. Konsultanci Helpline.org.pl dostępni są pod bezpłatnym numerem telefonu 0 800 100 100 oraz online (komunikator) na stronie www.helpline.org.pl.

Doświadczenia Helpline.org.pl potwierdzają wysoką skalę problemu cyberprzemocy w Polsce. Przypadków tego typu dotyczy zdecydowana większość zgłoszeń.

Najczęstsze z nich to:

• nękanie z wykorzystaniem serwisów społecznościowych (m.in. Epuls, Grono)
• nagrywanie filmów kamerą w telefonie i umieszczane ich w serwisach typu Wrzuta.pl, YouTube.com
• włamania na blog lub stronę internetową i zamieszczanie tam ośmieszających i upokarzających treści
• groźby przy użyciu komunikatora
• rozsyłanie do znajomych informacji o ośmieszających treściach e-mailem lub SMSem (łańcuszki docierające w krótkim czasie nawet do kilkuset osób)
• ośmieszanie, obrażanie na czacie, forum internetowym lub przy użyciu specjalnie tworzonych stron internetowych
• rozesłanie e-maili z upokarzającymi informacjami, zdjęciami czy filmami
• smsy z groźbami

W zależności od specyfiki zgłaszanego przypadku, konsultanci Helpline.org.pl podejmują odpowiednie działania, jak:

• porada dla ofiary
• kontakt ze szkołą ofiary i/lub sprawcy
• kontakt z rodzicami ofiary i/lub sprawcy
• kontakt z dostawcami usług i treści internetowych
• kontakt z policją, prokuraturą oraz innymi instytucjami

Konsultanci Helpline.org.pl udzielają porad również rodzicom i profesjonalistom pracującym z dziećmi. Szczegóły oferty Helpline.org.pl pod adresem www.helpline.org.pl